Hoe zorg je ervoor dat je webformulieren door de bezoekers van je website niet alleen te gebruiken, maar ook te begrijpen zijn? De overheidswebsite begrijpelijke formulieren vertelt waar je op moet letten. Want onderzoek wijst uit dat veel formulieren te moeilijk zijn. Een 30-tal regels helpen bij het schrijven van begrijpelijke formulieren. Reuze handig. Niet in de laatste plaats omdat ik zelf nogal eens tegen deze regels zondig! Wat is er zoal van belang bij het bouwen van een begrijpelijk formulier?

• Hou zinnen kort. Bij voorkeur niet langer dan 10 woorden
• Beperk je tot één hoofdgedachte per zin. Schrappen die bijwoordelijke of bijvoeglijke bepalingen!
• Gebruik in je tekst de actieve vorm van werkwoorden
• Kies voor hoogfrequente woorden in plaats van laagfrequente (woorden die je in dagelijks taalgebruik niet vaak gebruikt)
• Beperk het gebruik van lange woorden
• Wetenschappelijk, ambigue (dubbelzinnig), figuurlijk of archaïsch (ouderwets) taalgebruik? Niet doen!

Uh ohhh. Maak jullie borst maar nat, bedrijven met ontoegankelijke websites. In de Verenigde Staten is een blinde student vorige week een rechtszaak begonnen tegen Target.com (een soort Neckermann met meer als 1400 filialen in de VS). De Target website
lacks alt-text, an invisible code embedded beneath images on the Web site that screen-reading software uses to provide descriptions to the blind, the suit said. The Web site also has inaccessible image maps, the suit said.

[ San Francisco Chronicle - 20060209 ]
De aanklacht is gebaseerd op the theory that the online portals of “brick-and-mortar stores” must be equally accessible Hmmm. Ik ben benieuwd wat de uitkomst van dit proces zal zijn. Als het oordeel van de rechter in het nadeel van Target uitpakt, kan ik me zo voorstellen dat heel wat online bedrijven hun webwinkeltje zullen moeten verherbouwen om te voldoen aan de toegankelijkheidseisen. Vanuit een website bouwvakkersoogpunt geen slechte zaak natuurlijk.

Even serieus: voor de voorvechters van een toegankelijk internet is dit een stapje in de goede richting. Hoewel ik me afvraag of een dergelijke aanklacht ook in Europa kans zou maken. Want volgens mij is de regelgeving met betrekking tot de toegankelijkheid van websites in Europa heel wat minder dwingend als in de Verenigde Staten.

In Nederland komen we voor zover ik weet voorlopig niet verder als vrijblijvende drempelvrij waarmerken.

Op ALA kwam ik laatst een artikel over de bruikbaarheid van formulieren op websites tegen.

De do’s and don’ts en een paar handige trucs en tips. De naar mijn mening belangrijkste dingen zet ik hieronder op een rijtje …

• Korte formulieren heerschen. Met andere woorden: vraag zo min mogelijk informatie van de gebruiker. Want een (te) lange vragenlijst werkt intimiderend en is een behoorlijke stimulans voor mensen om af te haken. Zelf bedenk ik me bijvoorbeeld ook wel twee keer voordat ik me het hemd van het lijf laat vragen om de evaluatie-versie van een stukje software te kunnen downloaden. Dus stel jezelf de vraag: is de gevraagde info belangrijk genoeg om te riskeren dat gebruikers afhaken? Als je twijfelt, schrappen dat veld!
• Zorg ervoor dat verplichte velden duidelijk als zodanig gemarkeerd zijn. Hiermee voorkom je dat de gebruiker de info drie keer moet inschieten voordat alle vereiste formulierinformatie is ingevuld. Al is het maar door middel van de simpele tekstuele toevoeging verplicht in het veldlabel. Of verdeel de gevraagde info in een sectie met verplichte velden en één met optionele info.
• Zorg voor een duidelijke foutafhandeling, een beschrijvende foutmelding en wijs de gebruiker de weg naar het veld waar het fout ging. Om het laatste te bewerkstelligen zijn visuele signalen zoals vetgedrukte tekst in rood reuze handig. Maar ook een roodomrand kader of een ikoontje om het veld met ontbrekende info te markeren komen van pas. Maar vergeet vooral niet om gelaagd te bouwen: een tekstuele aanwijzing is naar mijn mening onontbeerlijk voor bezoekers met een browser zonder visuele toeters en bellen.
• Laat de gebruiker zoveel mogelijk vrij in het formaat waarin hij of zij gegevens invult. Draag indien nodig achter de schermen zorg voor de gewenste formattering van informatie zoals geboortedatums en telefoonnummers. Het is voor een gebruiker aardig irritant om lastig te worden gevallen met meldingen dat er geen koppelteken staat tussen het kengetal en het abonneenummer van het ingevulde telefoonnummer. Een serverside script met een reguliere expressie om de geldigheid van veldinfo te valideren doet wonderen.
• Groepeer waar nodig formulierelementen. Met behulp van de legend tag bijvoorbeeld. Het komt de leesbaarheid van het formulier ten goede.
• Geef de gebruiker voldoende ruimte om de vereiste gegevens in te kunnen typen.
• Javascript om de gebruiker te sturen (automatisch aanvullen, springen naar een volgend veld als het aantal vereiste tekens is ingevuld)? Uitkijken! Onzorgvuldige inzet van javascript kan leiden tot een voor de bezoeker onbruikbaar formulier.

Enige tijd geleden las ik op ALA een usability artikel waarin het belang om website gebruikers in de watten te leggen, of in elk geval de handeling om iets voor elkaar te krijgen zo pijnloos mogelijk te laten verlopen, benadrukt wordt. Het volgende sluit hierbij aan … nou ja, een beetje dan …

Als bezitter van een vrij lijvig Planet Internet DSL abonnement word ik regelmatig verblijd met de aanbieding om muziek te beluisteren of (legaal) te downloaden. Via music stream van Planet dus. Elke maand heb ik 1000 music stream credits om over de kling te jagen. In principe goed voor zo’n 10 nummers downloadplezier. Tot voor kort had ik me nog niet aan Planet music stream gewaagd. Een chronisch gebrek aan interesse, want zo’n fanatieke muziek-downloader ben ik niet. Echter, een dochter van 10+ met interesse in de vet kewle muziek van artiesten als Madonna en Shakira, verplichtte me uiteindelijk toch tot het consumeren van mijn muziekcredits …

Damn. Ik had het kunnen weten. Nog niet eens zolang geleden werd het bekijken van mijn Planet gebruiksspecificaties met een browser anders dan IE al niet ondersteund. Hoe haalde ik het in m’n hoofd te denken dat een stukje muziek downloaden een breeze zou worden.

A breeze? Een regelrechte nachtmerrie! Allereerst wordt mijn Firefox browser niet geaccepteerd. Alleen de laatste versie van Internet Explorer is welkom (hieronder zal duidelijk worden waarom). Internet Explorer moet overigens ook niet al te kieskeurig doen wat betreft beveiliging, anders loopt het downloaden ook al spaak.

Met Internet Explorer word ik via een meta-refresh redirect doorgesluisd (slecht idee) en kan ik me (na enig gezoek naar de login functionaliteit) aanmelden. Ai. Helaas. Om muziek te kunnen beluisteren moet ik wel eerst nog even de Music Manager (een ActiveX control dat de interface vormt tussen de music stream website en mijn bovenste beste Windows Media Player) installeren. En verder gaat mijn music stream avontuur voorlopig niet. Op de (bedrijfs)computer waarmee ik aan het surfen ben is Internet Explorer 6 behoorlijk dichtgetimmerd. Zelfs als de Planet music stream website in de trusted zone draait kan het ActiveX component wegens beveiligingsoverwegingen niet worden geinstalleerd. Bummer.

Uiteraard is het wel gelukt om de music stream dienst verder uit te testen. En het werkt uiteindelijk ook wel, daar gaat het niet om. Het punt dat ik er hier wil uitlichten is de digitale pijnbank waarop je als gebruiker van de dienst music stream wordt gelegd. De dienst lijkt bedacht voor de ideale Planet situatie: een wereld waarin elke computer Internet Explorer 6 zonder enige beveiligingsbeperkingen en een zeer recente versie van de Windows Media Player draait. Het zal allemaal wel bedoeld zijn om de boel onder controle te kunnen houden (bijhouden van het aantal verbruikte credits, beveiligde WMA bestanden om piraterij tegen te gaan). Maar het geheel loopt naar mijn mening niet over van gebruikersonvriendelijkheid. Je moet wel heeeeel erg graag willen downloaden om gebruik te maken van music stream. Als ikzelf en niet mijn muziekrippende dochter het voor het zeggen had, was ik hoogstwaarschijnlijk al afgehaakt bij de melding dat Firefox niet ondersteund wordt. Of anders op het moment dat ik geconfronteerd werd met het installeren van het Music Manager ActiveX component. Niks power to the people bij Planet. Qua usability een dikke onvoldoende.